BİLDİRİ DETAY

Yıldız BİLGE
EBEVEYNLİK BİÇİMLERİNİN HORNEY’İN NEVROTİK KİŞİLİK TİPLERİNİ YORDAMA DÜZEYİNİN İNCELENMESİ
 
Psikanalitik ekolün önemli isimlerinden biri olan Horney, erken çocukluk döneminde güvenlik, sevgi ve şefkat ihtiyacı karşılanmayan çocukların ebeveynlerine karşı temel düşmanlık duyguları geliştirdiklerini, açıkça ifade edilemeyen bu düşmanlık duygularının çoğunlukla bastırılarak güvensizlik duygularına ve belirsiz bir endişeye yol açtığını ve bu durumun da temel kaygıyı oluşturduğunu iddia etmektedir. Horney’e göre bireyler düşmanca bir dünyaya karşı hissedilen yalnızlık ve çaresizlik duyguları olarak tanımlanan bu temel kaygıyla baş etmede üç strateji kullanmaktadırlar ve bu stratejilerin sık kullanımı durumunda ise üç nevrotik tip geliştirmektedirler. “İnsanlara yönelme” stratejisini sıklıkla kullanan bireyler uysal tip, “insanlara karşı olma” stratejisini sıklıkla kullananlar saldırgan tip ve “insanlardan uzaklaşma” stratejisini sıklıkla kullanan bireyler ise kopuk tip olarak adlandırılmaktadırlar (Feist ve Feist, 2008). Bu çalışmada Horney’in bu iddiasının ampirik olarak sınanması amacıyla algılanan ebeveynlik biçimleri ile bireylerdeki nevrotik kişilik eğilimleri arasındaki ilişkiler ve algılanan ebeveynlik biçimlerinin nevrotik eğilimleri yordama düzeyleri incelenmiştir. Araştırmanın örneklemi 18-36 (21.50±2.46) yaş aralığındaki 97’si (%58.8) kadın ve 68’i (%41.2) erkek olmak üzere toplam 165 üniversite öğrencisinden oluşmuştur. Katılımcılara Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları Soygüt, Çakır ve Karaosmanoğlu (2008) tarafından yapılan Young Ebeveynlik Ölçeği (YEBÖ) ve Horney-Coolidge Üç Boyut Envanteri (HCTI) (Bilge ve Bilge, 2018) uygulanmıştır. Çalışmada algılanan ebeveynlik biçimleri bağımsız değişken Horney’in üç nevrotik tipi ise bağımlı değişken olarak değerlendirilerek algılanan ebeveynlik biçimlerinin nevrotik tipleri yordama düzeyi incelenmiştir. Elde edilen veriler çoklu regresyon analizine tabi tutulmuştur. Uygulanan analiz sonucunda Horney’in nevrotik kişilik tiplerinden “uysal eğilim” sadece annenin koşullu/başarı odaklı olması tarafından %6 oranında (R2=.06 F(1,163)=11.42 p<.001); “saldırgan eğilim” annenin kötümser/endişeli oluşu tarafından %8.5 ve yine annenin cezalandırıcılığı tarafından %3.2 olmak üzere toplam %11.7 oranında (R2=.11.7 F(1,162)=10.78 p<.000) ve “kopuk eğilim” ise annenin kötümser/endişeli oluşu tarafından %4.8 ve babanın küçümseyici/kusur buluculuğu tarafından %2.6 olmak üzere toplam %7.4 oranında (R2=.07.4 F(1,162)=7.55 p<.001) ve pozitif yönde yordanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular incelendiğinde, Horney’in iddia ettiği gibi bireylerin algıladıkları ebeveynlik biçimlerinin nevrotik kişilik tipleri üzerinde anlamlı düzeyde bir etkiye sahip olduğu ve farklı ebeveynlik biçimlerinin farklı nevrotik kişilik tiplerinin gelişiminde rol aldığı gözlenmiştir. Bu çalışmanın verilerine göre uysal ve saldırgan eğilimlerde sadece anneye dair algılanan ebeveynlik biçimleri daha etkiliyken kopuk eğilimde hem anne hem de babaya dair algılanan ebeveynlik biçimlerinin daha etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca nevrotik kişiliğin gelişimine annenin koşullu/başarı odaklı olmasının, cezalandırıcılığının ve kötümser/endişeli oluşunun, babanın ise küçümseyici/kusur bulucu oluşunun neden olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Algılanan Ebeveynlik Biçimleri, Horney’in Nevrotik Kişilik Tipleri, Gençler



 


Keywords: