BİLDİRİ DETAY

Gülnur İLK, Yusuf BİLGE
DAVRANIŞSAL AKTİVASYON VE İNHİBİSYON SİSTEMLERİ İLE ALGILANAN ANNE BABALIK BİÇİMLERİNİN BORDERLİNE KİŞİLİK BOZUKLUĞUNU YORDAYICI ETKİLERİNİN İNCELENMESİ
 
Literatürde Borderline kişilik bozukluğuna (BKB) ilişkin birçok araştırma bulunmakla birlikte bu bozukluğun etiyolojisi hakkında tartışmalar sürmektedir. Genel kabul, genetik faktörlerin ve çevresel olumsuz yaşam olaylarının bozukluğa yol açacak şekilde etkileşime girdiği yönündedir. Normal kişilik boyutlarının yanı sıra psikopatolojiyi de açıklamaya yönelik bir varsayım sunan Pekiştireç Duyarlılık Teorisi, biyopsikolojik kişilik teorilerinden biridir. Bu teoriye göre psikopatoloji, beyindeki iki temel motivasyonel sistemin (cezaya duyarlılıkla ilişkili Davranışsal İnhibisyon Sistemi –DİS- ve ödüle duyarlılıkla ilişkili Davranışsal Aktivasyon Sistemi -DAS) faaliyetlerindeki artış ya da azalıştaki bireysel farklılıklar ile açıklanmaktadır. Öte yandan duyarlı olma, davranışsal denetim, psikolojik kontrol ve özerklik desteği gibi ana babalık biçimlerinin kişiliğin gelişiminde etkili olan önemli çevresel faktörler olduğu bilinmektedir. Çalışmamızda Borderline Kişilik Envanteri (Aydemir vd. 2006), Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği (Şişman, 2012) ve Leuven Algılanan Ana Babalık Ölçeği (Sevim, 2014) kullanılarak DAS/DİS ve algılanan ana babalık biçimlerinin BKB’yi yordayıcı etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma örneklemi yaş aralığı 18-24 (20,61±1,62) olan 141’i kadın (%53), 125’i erkek (%47) olmak üzere toplam 266 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Örneklemin tamamı için uygulanan çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda Borderline kişilik bozukluğunun Davranışsal Aktivasyon Sistemi ve anne psikolojik kontrol değişkenleri tarafından pozitif, anne duyarlılığı ve baba duyarlılığı tarafından negatif yönde toplam yüzde 15 oranında (R2=,15 F(4,261)=12,454 p<,000) yordandığı görülmüştür. Cinsiyet faktörü gözönünde bulundurularak yapılan analizler sonucunda ise Borderline kişilik bozukluğunun kadın örneklemde Davranışsal Aktivasyon ve Davranışsal İnhibisyon değişkenleri tarafından pozitif, anne duyarlılığı tarafından negatif yönde toplam yüzde 13 oranında (R2=,13 F(3,137)=7,765 p<,000), erkek örneklemde ise Davranışsal Aktivasyon Sistemi tarafından pozitif, baba duyarlılığı tarafından negatif yönde toplam yüzde 14 oranında (R2=,14 F(2,122)=10,709 p<,000) yordandığı gözlenmiştir. Bu sonuçlar, DAS ve DİS faaliyetlerindeki artışla birlikte ana babalık biçimlerinin Borderline kişilik bozukluğunun etiyolojisinde risk faktörleri olduklarını ve bu faktörlerin cinsiyet değişkenine göre farklı etkilere sahip olduklarını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler: Borderline Kişilik Bozukluğu, Pekiştireç Duyarlılık Teorisi, Ana- Babalık Biçimleri



 


Keywords: